Γράφει η Βασιλικλη Ντουφεξή∗
Τα τελευταία χρόνια, ένα μεγάλο μέρος της διαδικτυακής ενημέρωσης έχει μετατραπεί σε κυνήγι κλικ.
Ο τίτλος, αντί να συνοψίζει με ακρίβεια το περιεχόμενο ενός άρθρου, χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα ως εργαλείο παραπλάνησης. Υπερβολικοί χαρακτηρισμοί, δραματικές διατυπώσεις και υποσχέσεις για «σοκαριστικές αποκαλύψεις» τίτλοι που υπόσχονται «σοκ», «αποκαλύψεις» ή «απίστευτες εξελίξεις» επιστρατεύονται όχι για να ενημερώσουν, αλλά για να εξαναγκάσουν τον αναγνώστη να πατήσει το πολυπόθητο άνοιγμα.
Το φαινόμενο του clickbait δεν είναι απλώς κακή δημοσιογραφική πρακτική. Σε αρκετές περιπτώσεις αγγίζει τα όρια της εξαπάτησης. Ο αναγνώστης οδηγείται σε άρθρα που δεν ανταποκρίνονται ούτε κατ’ ελάχιστον σε όσα υπόσχεται ο τίτλος. Το περιεχόμενο είναι φτωχό, αναμασημένο ή εντελώς άσχετο, ενώ η «είδηση» αποδεικνύεται ανύπαρκτη.
Ακόμη πιο ενοχλητική είναι η εμπειρία ανάγνωσης που ακολουθεί. Πριν καν προλάβει κάποιος να διαβάσει την πρώτη παράγραφο, έρχεται αντιμέτωπος με αλλεπάλληλες διαφημίσεις, αναδυόμενα παράθυρα και βίντεο που παίζουν αυτόματα. Το μήνυμα είναι σαφές: ο στόχος δεν είναι η ενημέρωση, αλλά η εμπορική εκμετάλλευση κάθε κλικ. Η ιστοσελίδα κερδίζει χρήματα από την επισκεψιμότητα, ανεξάρτητα από το αν προσφέρει ουσιαστικό περιεχόμενο.
Όταν ο τίτλος λειτουργεί ως δόλωμα και το άρθρο ως πρόσχημα για διαφημιστικά έσοδα, τότε η δημοσιογραφία χάνει τον λόγο ύπαρξής της. Η αξιοπιστία υπονομεύεται και η σχέση εμπιστοσύνης με τον αναγνώστη διαρρηγνύεται. Η υπερβολή μπορεί να φέρνει πρόσκαιρα νούμερα, αλλά μακροπρόθεσμα καταστρέφει την ίδια την πηγή.
Ένας σοβαρός τίτλος οφείλει να λέει την αλήθεια. Να προϊδεάζει καθαρά τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει, χωρίς τεχνητές δραματοποιήσεις και φτηνά τρικ. Η είδηση δεν χρειάζεται κραυγές για να σταθεί· χρειάζεται ακρίβεια και περιεχόμενο.
Ταυτόχρονα, ευθύνη έχει και ο ίδιος ο αναγνώστης. Η κριτική στάση, η επιλογή αξιόπιστων πηγών και η αποφυγή των κραυγαλέων τίτλων είναι απαραίτητα εργαλεία άμυνας. Όσο ανταμείβεται η υπερβολή με κλικ, τόσο θα διαιωνίζεται.
Η ενημέρωση δεν είναι θέαμα και ο αναγνώστης δεν είναι πελάτης χωρίς κρίση. Ο τίτλος είναι υπόσχεση. Και όταν αυτή η υπόσχεση παραβιάζεται συστηματικά, τότε δεν μιλάμε απλώς για κακό ύφος, αλλά για βαθιά κρίση αξιοπιστίας.
∗ H Βασιλική Ντουφεξή είναι Δημοσιογράφος – Επιχειρηματίας