Το Κέντρο Διεθνών Στρατηγικών Αναλύσεων-ΚΕΔΙΣΑ διοργάνωνε με μεγάλη επιτυχία στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 διαδικτυακή εκδήλωση (webinar) με θέμα: «Το Κυπριακό σε μία κρίσιμη ιστορική καμπή».
Ομιλητές ήταν: ο Δρ. Κωνσταντίνος Γρίβας (Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων), ο Δρ. Χρήστος Ζιώγας (Επίκουρος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Αιγαίου & Μέλος Επιστημονικής Επιτροπής ΚΕΔΙΣΑ) και ο κ. Λάμπρος Τζούμης (Αντιστράτηγος ε.α.).
Συντονιστής του webinar ήταν ο Δρ. Παναγιώτης Σφαέλος (Αντιπρόεδρος Δ.Σ. & Δ/ντης Ερευνών ΚΕΔΙΣΑ – Γενικός Γραμματέας του Ελληνικού Τμήματος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων).
Στην εισαγωγική του ομιλία ο Δρ. Ανδρέας Γ. Μπανούτσος (Ιδρυτής & Πρόεδρος Δ.Σ. ΚΕΔΙΣΑ) ανέφερε ότι το ΚΕΔΙΣΑ έχει καθιερώσει τα τελευταία χρόνια να διοργανώνει μία ετήσια εκδήλωση με θεματική το Κυπριακό κατά την περίοδο που συμπίπτει περίπου με την διεξαγωγή της ετήσιας Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην ανάδειξη ενός μείζονος εθνικού θέματος.
Ο Δρ. Ανδρέας Γ. Μπανούτσος ανέφερε επίσης ότι τελευταίους μήνες έχει σημειωθεί μία έντονη κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό ζήτημα με αποκορύφωμα την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο στα τέλη Ιουλίου. Οι προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού στην παρούσα γεωπολιτική συγκυρία μάλλον δεν είναι ευοίωνες παρά τις όποιες διπλωματικές πρωτοβουλίες. Η Ελλάδα ωστόσο θα πρέπει να επιμείνει στη συνέχιση των διπλωματικών προσπαθειών για μία δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού η οποία θα πρέπει να εδράζεται στους ακόλουθους πυλώνες: α) τον τερματισμό της Τουρκικής στρατιωτικής κατοχής και την απόσυρση των Βρετανικών στρατιωτικών βάσεων που αποτελούν κατάλοιπο της εποχής της αποικιοκρατίας β) την παραμονή των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ και της ΕΛΔΥΚ, γ) την κατάργηση του αναχρονιστικού καθεστώτος των εγγυήσεων που δεν είναι συμβατές με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, δ) την απόρριψη της λύσης των δύο κρατών που προωθεί η Άγκυρα και την πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ο Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Δρ. Κωνσταντίνος Γρίβας ανέφερε αρχικά ότι η Εθνική Φρουρά μπορεί να υπερασπιστεί την ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας σε περίπτωση επίθεσης ενώ δυνητικά θα μπορούσε να πετύχει ακόμα και την απελευθέρωση της Κύπρου από την τουρκική κατοχή. Το ενδεχόμενο στρατιωτικής απελευθέρωσης της Κύπρου θεωρείται ταμπού στην ελληνική πολιτική τάξη. Σύμφωνα με τον Δρ. Γρίβα, η αποφυγή του πολέμου με κάθε κόστος είναι λανθασμένη στρατηγική καθώς η πιθανότητα του πολέμου λειτούργει αποτρεπτικά για τον αντίπαλο. Όπως τόνισε, η Τουρκία δεν είναι τόσο ισχυρή όσο φαίνεται ενώ έχει και δυσκολία μεταφοράς στρατευμάτων στην Κύπρο. Η τουρκική αεροπορία δεν μπορεί να κάνει πολλά πράγματα όπως δεν την βοήθησε ούτε το 1974. Η Ελλάδα μπορεί να βασιστεί στο παράδειγμα της Ταϊβάν η οποία έχει ένα ισχυρό πλέγμα σύγχρονων και οικονομικών οπλικών συστημάτων που αποτρέπουν την κινεζική απειλή. Η χρήση μικρών στρατιωτικών σχηματισμών είναι πολύ αποτελεσματική. Η αποκεντρωτική πολεμική δομή που έχουν οι Χούθι είναι πολύ αποτελεσματική σε ένα είδος ανταρτοπόλεμου. Τέτοιες αποκεντρωμένες στρατιωτικές δομές μπορούν να νικήσουν μεγάλους συμβατικούς στρατούς. Συνεπώς, μπορούμε να κατασκευάσουμε μικρά, φθηνά και αποτελεσματικά επανδρωμένα και μη επανδρωμένα οπλικά συστήματα τα οποία μπορούν να επιτύχουν ισχυρά πλήγματα στον αντίπαλο. Ο πόλεμος με την Τουρκία αλλά και η υπεράσπιση της Κύπρου από το Ισραήλ είναι πολύ πιθανά σενάρια πλέον. Συνεπώς, με αποκεντρωμένα μοντέλα μάχης, η Εθνική Φρουρά με τη συνδρομή της Ελλάδας μπορεί να πετύχει νίκη κατά της Τουρκίας. Καταλήγοντας, ο Δρ. Γρίβας είπε ότι πρέπει να απευχόμαστε τον πόλεμο αλλά πρέπει πάντα να είμαστε έτοιμοι για πόλεμο για αποτρεπτικούς λόγους. Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να επενδύσουν σε αποκεντρωτικά οπλικά συστήματα με χαμηλό κόστος ώστε να είναι έτοιμες για μια πολεμική σύγκρουση.
Ο Επίκουρος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Αιγαίου & Μέλος Επιστημονικής Επιτροπής ΚΕΔΙΣΑ Δρ. Χρήστος Ζιώγας ανέφερε ότι το Κυπριακό ζήτημα έχει εξελιχθεί σταδιακά από μια παραβίαση του διεθνούς δικαίου σε μια μη διευθετημένη σύγκρουση στο διεθνές σύστημα. Έτσι το αντιμετωπίζει και ο ΟΗΕ. Σε αυτή τη βάση θα πρέπει αναζητήσουμε στρατηγικές επίλυσης του Κυπριακού. Η Τουρκία θέτει συνεχώς νέες αξιώσεις οι οποίες απορρίπτονται από την ελληνοκυπριακή πλευρά αλλά με την πάροδο του χρόνου, οι αξιώσεις αυτές ενθυλακώνονται από τον ΟΗΕ σε κάθε νέο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού. Το θέμα λοιπόν είναι αν θα συνεχιστεί αυτή η διολίσθηση σε νέες τουρκικές αξιώσεις όπως η τωρινή αξίωση για κυριαρχική ισότητα των δυο κοινοτήτων που οδηγεί σε διχοτόμηση και στην ουσία σε δύο κράτη. Η σημερινή διεθνοπολιτική συγκύρια είναι σαφώς καλύτερη από τις προηγούμενες δεκαετίες για την επίλυση του Κυπριακού. Το Ισραήλ και η Γαλλία είναι σύμμαχοι μας στην ευνοϊκή επίλυση του Κυπριακού. Ο ρόλος του Ηνωμένου Βασιλείου όμως είναι προβληματικός και διαβρωτικός για το Κυπριακό. Η βρετανική εξωτερική πολιτική κλίνει αρκετά υπέρ της Τουρκίας ιδιαίτερα μετά την απόκλιση βρετανικών και αμερικανικών συμφερόντων κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ. Η ΕΕ δεν αποτελεί μέρος της διαπραγμάτευσης επίλυσης του Κυπριακού ενώ θα έπρεπε να είναι. Οι ΗΠΑ θα έχουν και αυτές συμφέρον από την επίλυση του Κυπριακού υπέρ της Ελλάδας καθώς μια ισχυρή Τουρκία θα γίνεται όλο και πιο αδιάλλακτη στην Ανατολική Μεσόγειο περιοχή που ενδιαφέρει ενεργειακά τις ΗΠΑ. Το Κυπριακό πρέπει να λυθεί υπέρ μας και αυτό θα είναι ευεργετικό και για τους Τουρκοκύπριους που καταπιέζονται από την Τουρκία. Η σημερινή γεωπολιτική συγκύρια στην Ανατολική Μεσόγειο προφέρει σημαντικές εύκαιρες για να σταματήσει η διολίσθηση προς νέες τουρκικές αξιώσεις και να απαιτήσουμε ένα αποδεκτό και ισορροπημένο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού.
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Λάμπρος Τζούμης ανέφερε ότι στο παρελθόν, το Κυπριακό αποτελούσε κλειδί για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις ενώ σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική. Ιδιαίτερα μετά την Διακήρυξη των Αθηνών, το βάρος από ελληνικής πλευράς έχει μετατοπιστεί στη θέση ότι υπάρχει μια μόνο διάφορα με την Τουρκία, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Έτσι, το Κυπριακό βγήκε από την εξίσωση επίλυσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η Ελλάδα τη δεκαετία του 1960 είχε την αντίληψη ότι δεν μπορεί να τα βάλει με την Βρετανία για την Κύπρο. Το 1974, η Κύπρος ήταν “μακριά”. Το 1996 ο Ενιαίος Αμυντικός Χώρος Ελλάδας – Κύπρου εγκαταλείφθηκε. Μετά η επίλυση του Κυπριακού βασίστηκε στην ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Σήμερα, η Κύπρος αποφασίζει, η Ελλάδα συμπαρίσταται και δεν παρεμβαίνει. Η αποσύνδεση της ελληνικής εξωτερικής πολίτικης από την Κύπρο μετά την Διακήρυξη των Αθηνών ευνοεί την Τουρκία. Ο σεβασμός στις αποφάσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι αυτονόητος αλλά δεν αναιρεί τις ευθύνες της Ελλάδας στο Κυπριακό η οποία οφείλει να έχει πιο ενεργό ρόλο στην επίλυση. Η Τουρκία θεωρεί ότι η Κύπρος επηρεάζει τον «ζωτικό της χώρο». Η γαλάζια πατρίδα με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν τον ζωτικό χώρο της Τουρκίας. Ο κατευνασμός δεν λειτουργεί όπως δεν λειτούργησε ούτε τις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Τουρκία δεν έχει ενδιαφέρον για την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας της Κύπρου αλλά για τη γεωστρατηγική άξια της Νήσου. Όπως ανέφερε ο Αχμέτ Νταβούτογλου στο βιβλίο του «Στρατηγικό Βάθος», ακόμα και ούτε ένα Τούρκος να μην υπήρχε στην Κύπρο, η Τουρκία θα έπρεπε να διατηρεί ζωντανό το Κυπριακό ζήτημα. Η αντίληψη του Ερντογάν είναι ότι η Τουρκία δεν μπορεί να περιορίζεται στα σημερινά της σύνορα αλλά πρέπει να εκτείνεται και σε άλλες περιοχές και η Κύπρος είναι μια από αυτές. Σε σχέση με τα σχέδια επίλυσης του Κυπριακού, ο κ. Τζούμης ανέφερε ότι μέχρι το Κραν Μοντανά είχαμε τη λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με όρους πολιτικής ισότητας ενώ τώρα η Τουρκία μιλάει καθαρά για δύο ξεχωριστές κρατικές οντότητες σε μια χαλαρή συνομοσπονδία με κυριαρχική ισότητα, ώστε η Τουρκία να ωφεληθεί από την ένταξη των κατεχόμενων στην ΕΕ. Σε αντίθεση με την ομοσπονδία, στη συνομοσπονδία τα μέρη διατηρούν την κρατική τους υπόσταση και στο διεθνές επίπεδο με ότι αυτό συνεπάγεται. Συνεπώς, η Τουρκία επιδιώκει μια λύση που θα αναβαθμίζει τα κατεχόμενα και θα τα μετατρέπει σε μέρος του Ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Μετά το πέρας των ομιλιών, ακολούθησαν ερωτήσεις προς του ομιλητές. Ο Ιδρυτής και Πρόεδρος του ΚΕΔΙΣΑ, Δρ. Ανδρέας Γ. Μπανούτσος ρώτησε αν θα έπρεπε να αποχωρήσουν οι βρετανικές βάσεις από την Κύπρο καθώς μεταξύ άλλων έγιναν και στόχος επιθέσεων από drones κατά τη διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ/Ισραήλ κατά του Ιράν. Ο Δρ. Γρίβας είπε ότι οι βρετανικές βάσεις αποτελούν κυρίαρχο βρετανικό έδαφος και γι’ αυτό η Βρετανία δεν ήθελε ποτέ την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και έβαλε τους Τούρκους στο παιχνίδι. Η ύπαρξη βάσεων σε μια ουδέτερη χωρά εκτός ΝΑΤΟ βοήθησε τη Βρετανία να διατηρείται ως παγκόσμια δύναμη. Η κυπριακή θέση προς το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να είναι ότι αν στηρίξετε την Τουρκία, τότε θα εξετάσουμε την πιθανή αποχώρηση των βρετανικών βάσεων από την Κύπρο. Πάντως, όπως τόνισε, προτεραιότητα είναι να φύγουν τα τουρκικά στρατεύματα και όχι οι βρετανικές βάσεις. Ο Δρ. Ζιώγας απάντησε ότι πρέπει να θέσουμε το θέμα αποχώρησης των βρετανικών βάσεων αλλά δεν μπορεί να μπει ως απαίτηση στην επίλυση του Κυπριακού. Η Κυπριακή Δημοκρατία δυστυχώς δεν το έθεσε κατά την διαδικασία του Brexit. Προτεραιότητα πάντως έχει η αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων. Ο κ. Τζούμης είπε δεν υπάρχει περίπτωση η Βρετάνια να δεχτεί αποχώρηση των βάσεων της από την Κύπρο και πρέπει να επικεντρωθούμε στην αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων. Σε άλλη ερώτηση του Δρ. Μπανούτσου σχετικά με την αποτίμηση της συμμαχίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο, ο Δρ. Γρίβας είπε ότι είναι σκεπτικιστής καθώς το Ισραήλ κοιτάζει μόνο τα δικά του συμφέροντα και δεν μπορούμε να του έχουμε εμπιστοσύνη. Στο παρελθόν, δεν είχε δομικές διάφορες με την Τουρκία καθαυτή αλλά έχει τώρα με το καθεστώς Ερντογάν. Συνεπώς, δεν ξέρουμε πως θα εξελιχθεί η συμμαχία με Ελλάδα και Κύπρο αν και η Κύπρος αποτελεί σημαντικό μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας του Ισραήλ Το Ισραήλ έχει εγκλωβιστεί σε μια πολεμική στρατηγική όπου δια των όπλων προσπαθεί να πετύχει ασφάλεια και ειρήνη στην περιοχή. Η Τουρκία εξελίσσεται σε απειλή ασφαλείας για το Ισραήλ οπότε αυτή η γεωπολιτική συγκυρία προσφέρει μια δυνατότητα συνεργασίας. Ο Δρ. Ζιώγας είπε ότι η σύμπραξη ασφαλείας με το Ισραήλ δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαρτηθούμε από άλλες δυνάμεις για την άμυνα μας. Η Διακήρυξη των Αθηνών έδειξε στο Ισραήλ ότι δεν είμαστε αξιόπιστή δύναμη εναντίον της Τουρκίας. Είναι θετικό ότι ανασυντάσσουμε την στρατιωτική μας ισχύ με τη συνδρομή του Ισραήλ αλλά χρειάζεται σύνεση και αξιοπιστία στην στάση μας έναντι της Άγκυρας. Είναι γεγονός όντως ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να επενδύει την Κύπρο ακόμα και αν η Ελλάδα αλλάξει στρατηγική. Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα θα πρέπει να εκμεταλλευτεί την συγκυριακή σύγκλιση συμφερόντων μας με το Ισραήλ και να κεφαλαιοποιήσει αυτή την σχέση. Το να λέει η Ελλάδα ότι η σύμπραξη αυτή δεν στρέφεται κατά κανενός είναι εντελώς λανθασμένη στρατηγική καθώς πράγματι ο άξονας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ στρέφεται κατά της τουρκικής ηγεμονίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε ερώτηση του Αντιπροέδρου ΔΣ και Διευθυντή Ερευνών του ΚΕΔΙΣΑ, Δρ. Παναγιώτη Σφαέλου αν υπάρχει κλίμα αισιοδοξίας στην επίλυση του Κυπριακού ή θα φτάσουμε σε αδιέξοδο δεδομένου ότι η Τουρκία ζητάει την κυριαρχική ισότητα των δυο μερών, ο Δρ. Γρίβας είπε ότι τα σχέδια λύσης του Κυπριακού είναι απογοητευτικά καθώς οδηγούν σε αδιέξοδο. Με βάση τη γεωστρατηγική θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την τουρκική απειλή, η επίλυση του Κυπριακού δεν είναι αυτόνομη αλλά εξαρτάται από την Ελλάδα. Ακόμα και αν δεν υπήρχε Ελληνισμός στην Κύπρο, η Κύπρος θα έπρεπε να συμμαχήσει με την Ελλάδα, ακριβώς για να αντιμετωπίσει την Τουρκία που τη θέλει πλήρως υποταγμένη. Ο Δρ. Ζιώγας είπε ότι η λύση με κυριαρχική ισότητα θα σήμαινε δυο κράτη σε μια χαλαρή συνομοσπονδία. Η Τουρκία θέλει τον στρατηγικό έλεγχο της Κύπρου. Το πρόβλημα της Τουρκίας είναι η ύπαρξη της κρατικής υπόστασης της Κύπρου που μπορεί να χαράζει ΑΟΖ, να κάνει εξορύξεις και να διεκδικεί δικαιώματα από το διεθνές δίκαιο. Η κυπριακή κυριαρχία λειτουργεί ουσιαστικά ως ανάχωμα στους τούρκικους αναθεωρητικούς σχεδιασμούς και γι’ αυτό κάθε σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού στοχεύει ακριβώς στην αποδόμηση της κυπριακής κυριαρχίας.
Σε ερώτηση του κοινού για το πως θα ανατραπεί η διαχρονική υποχωρητική στάση μας στο Κυπριακό, ο Δρ. Γρίβας είπε ότι η Ελλάδα έχει φτάσει στο σημείο να θεωρεί την Κύπρο ξένη χωρά ενώ θα έπρεπε ακόμα και ως εγγυήτρια δύναμη να εμπλέκεται εκτός του γεγονότος ότι η Κύπρος αποτελεί τμήμα του Ελληνισμού. Ελλάδα και Κύπρος μαζί αποτελούν μια μίνι υπερδύναμη. Είναι επιτακτικό λοιπόν να γίνει ενεργή η εμπλοκή μας το Κυπριακό. Ο Δρ. Ζιώγας είπε ότι το Κυπριακό έπρεπε να αποτελεί διπλωματικό όπλο για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Η Διακήρυξη των Αθηνών απέκοψε το Κυπριακό από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και είναι αναγκαίο να επανέλθει. Στην παρούσα γεωπολιτική συγκύρια, ο άξονας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις τουρκικές επεκτατικές βλέψεις. Ο κ. Τζούμης απάντησε ότι για να επιλυθεί το Κυπριακό είναι σημαντικό να υπάρχει ενότητα Ελλάδας και Κύπρου καθώς υπάρχουν βέβαια και διαφορετικές απόψεις στην Κύπρο όπου κάποιοι θεωρούν την Ελλάδα μητέρα πατρίδα ενώ άλλοι δεν θέλουν την ανάμειξη της Ελλάδας. Όλοι οι ομιλητές συμφώνησαν ότι πρέπει να υπάρξει επαναφορά του Κυπριακού ως κυρίαρχο θέμα των ελληνοτουρκικών διαφορών.