Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων αδιάλειπτης καλλιτεχνικής παρουσίας, ο παραγωγός, σκηνοθέτης και συγγραφέας Χρήστος Ν. Καρακάσης, Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Athens International Digital Film Festival (AIDFF), παραχώρησε συνέντευξη στον δημοσιογράφο Δημήτριο Κάνναβο, μιλώντας για μια διαδρομή που ξεκίνησε το 1996 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με δημιουργικότητα, επιμονή και διαρκή αναζήτηση.
Από την πρώτη του παρουσία στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μονάχου μέχρι τη σημερινή του δραστηριότητα στον κινηματογράφο, το θέατρο, τη συγγραφή και τη διοργάνωση πολιτιστικών δράσεων, ο Χρήστος Ν. Καρακάσης έχει διανύσει μια πολυεπίπεδη πορεία στον χώρο του πολιτισμού.
Στη συζήτηση μιλά για τις μεγάλες αλλαγές που έφερε η ψηφιακή τεχνολογία στον κινηματογράφο, την ΚΟΥΙΝΤΑ, τη δημιουργία και τη φιλοσοφία του AIDFF, τη σχέση του με τους νέους δημιουργούς, αλλά και για τη νέα του ταινία «Το Βλέμμα – The Gaze». Μιλά για τον κινηματογράφο και το θέατρο, αλλά και για τον χρόνο, τη μνήμη, την τέχνη και τους ανθρώπους που διαμορφώνουν μια δημιουργική διαδρομή τριών δεκαετιών.
«Δεν με ενδιαφέρει τόσο να κοιτάζω πίσω, όσο να καταλάβω τι είναι αυτό που με έκανε να συνεχίζω»
Κανναβός Δημήτριος: Τριάντα χρόνια καλλιτεχνικής παρουσίας. Είναι ένας αριθμός που σας προκαλεί συγκίνηση ή διάθεση για απολογισμό;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Νομίζω ότι με προκαλεί περισσότερο να κοιτάξω τη διαδρομή παρά να κάνω έναν απολογισμό. Υπάρχουν στιγμές που σταματάς για λίγο και κοιτάζεις πίσω. Όχι για να μετρήσεις τον χρόνο αλλά για να θυμηθείς τον δρόμο. Το 2026 συμπληρώνω 30 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στον κινηματογράφο, το θέατρο, τη συγγραφή και τα πολιτιστικά πράγματα. Η αρχή που σηματοδοτώ είναι το 1996, με την πρώτη μου εμφάνιση στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Μονάχου. Όταν σκέφτομαι εκείνη την εποχή, βλέπω έναν νέο άνθρωπο που είχε περισσότερο πάθος παρά βεβαιότητες. Δεν γνώριζα τότε πού θα οδηγήσει αυτή η διαδρομή. Και, για να είμαι ειλικρινής, ούτε σήμερα γνωρίζω ακριβώς. Ίσως όμως αυτό να είναι και το ενδιαφέρον.
Κανναβός Δημήτριος: Τι έχει αλλάξει περισσότερο μέσα σε αυτά τα 30 χρόνια;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Έχει αλλάξει σχεδόν ολόκληρος ο τρόπος με τον οποίο δημιουργείται και κυκλοφορεί μια ταινία. Όταν ξεκίνησα, η κινηματογραφική διαδικασία ήταν πολύ διαφορετική. Το φιλμ είχε μια άλλη υλικότητα, άλλη σχέση με τον χρόνο και το κόστος. Σήμερα η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά την παραγωγή. Το ψηφιακό μέσο έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς δημιουργούς να κινηματογραφήσουν χωρίς τις τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις που απαιτούσε παλαιότερα το φιλμ. Και δεν άλλαξε μόνο η παραγωγή.
Σήμερα ολόκληρο το σύστημα παραγωγής, προβολής και διακίνησης είναι σε μεγάλο βαθμό ψηφιακό. Η κάμερα, το μοντάζ, το mastering, το DCP, οι υποβολές σε φεστιβάλ, η επικοινωνία, η διανομή και πλέον οι πλατφόρμες προβολής αποτελούν μέρος ενός ενιαίου ψηφιακού οικοσυστήματος. Αυτό είναι μια τεράστια αλλαγή. Όμως υπάρχει κάτι που δεν έχει αλλάξει: η ανάγκη του δημιουργού να έχει κάτι να πει. Η τεχνολογία μπορεί να κάνει την εικόνα ευκολότερη. Δεν μπορεί να δημιουργήσει το βλέμμα.
Κανναβός Δημήτριος: Άρα η τεχνολογία έκανε τον κινηματογράφο πιο ελεύθερο;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Τον έκανε σίγουρα πιο προσβάσιμο. Ένας δημιουργός σήμερα μπορεί με πολύ διαφορετικά μέσα από αυτά που είχαμε παλαιότερα να γυρίσει, να μοντάρει και να ολοκληρώσει μια ταινία και να την προωθήσει σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό έχει τεράστια σημασία, ιδιαίτερα για τον ανεξάρτητο κινηματογράφο. Αλλά υπάρχει και μια παγίδα. Επειδή σήμερα μπορούμε να δημιουργούμε πολύ περισσότερες εικόνες, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρήσουμε ότι η ποσότητα των εικόνων σημαίνει και περισσότερη τέχνη. Δεν είναι έτσι. Η τεχνολογία σου δίνει ένα εργαλείο. Το τι θα κάνεις με αυτό είναι δική σου ευθύνη.
Κανναβός Δημήτριος: Εσείς βρεθήκατε όλα αυτά τα χρόνια και στις δύο πλευρές: ως δημιουργός αλλά και ως παραγωγός και οργανωτής πολιτιστικών δράσεων. Γιατί;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Γιατί ποτέ δεν μπορούσα να δω την τέχνη απομονωμένη από τις συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργείται. Μια ταινία δεν είναι μόνο η σκηνοθεσία. Είναι παραγωγή, άνθρωποι, συνεργασίες, τεχνική υποδομή, προβολή, επικοινωνία, διανομή. Το ίδιο συμβαίνει στο θέατρο. Γι’ αυτό και η παραγωγή υπήρξε για μένα εξίσου δημιουργική διαδικασία. Το να βοηθήσεις ένα έργο να υπάρξει είναι και αυτό μια μορφή δημιουργίας.
Κανναβός Δημήτριος: Σε αυτή τη διαδρομή ποια θέση έχει η ΚΟΥΙΝΤΑ;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Η ΚΟΥΙΝΤΑ είναι ένα μεγάλο κομμάτι της προσωπικής και επαγγελματικής μου διαδρομής. Δεν υπήρξε απλώς ένας επαγγελματικός φορέας. Ήταν ένας χώρος όπου μπορούσαν να συναντηθούν δημιουργοί, ιδέες και έργα. Μέσα από αυτή τη διαδρομή συνδέθηκαν η κινηματογραφική και θεατρική παραγωγή, η συγγραφή, οι εκδόσεις και οι πολιτιστικές δράσεις. Για μένα έχει σημασία να δημιουργούνται χώροι όπου μπορεί να υπάρξει η δημιουργία. Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν υπάρχουν δημιουργοί. Είναι ότι δεν υπάρχουν οι χώροι και οι συνθήκες για να ακουστεί το έργο τους.
Κανναβός Δημήτριος: Και κάπου εκεί βρίσκεται και το AIDFF;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Ναι. Το Διεθνές Φεστιβάλ Ψηφιακού Κινηματογράφου Αθήνας δημιουργήθηκε ακριβώς μέσα από αυτή την ανάγκη. Το AIDFF δεν το αντιλαμβάνομαι μόνο ως ένα φεστιβάλ προβολών. Είναι ένας χώρος συνάντησης. Ένας κινηματογραφιστής από την Ελλάδα μπορεί να βρεθεί δίπλα σε έναν δημιουργό από μια άλλη χώρα, να δει μια διαφορετική κινηματογραφική γλώσσα, να συζητήσει, να δημιουργήσει μια συνεργασία. Αυτό για μένα είναι η ουσία ενός φεστιβάλ. Οι ταινίες είναι η αφετηρία. Οι άνθρωποι είναι το πραγματικό γεγονός.
Κανναβός Δημήτριος: Φέτος το AIDFF φτάνει στην 15η διοργάνωσή του. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Δεκαπέντε διοργανώσεις σημαίνουν πολλά χρόνια δουλειάς, αλλά κυρίως σημαίνουν επιμονή. Ένα φεστιβάλ δεν γίνεται μόνο τις ημέρες που ανοίγουν οι αίθουσες. Υπάρχει ένας τεράστιος όγκος εργασίας πριν και μετά. Υπάρχουν οι ταινίες, οι δημιουργοί, οι αίθουσες, οι συνεργάτες, οι κριτικές επιτροπές, η επικοινωνία, η τεχνική προετοιμασία. Και κάθε χρόνο ξεκινάς πάλι από την αρχή. Αυτό είναι ίσως το κοινό σημείο ενός φεστιβάλ με την ίδια την καλλιτεχνική δημιουργία: ποτέ δεν θεωρείς ότι ολοκλήρωσες τη δουλειά.
Κανναβός Δημήτριος: Τι σας έχει μάθει η σχέση σας με τους νέους δημιουργούς;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Ότι δεν υπάρχει μία μόνο μορφή κινηματογράφου. Κάθε γενιά έρχεται με διαφορετικές εικόνες, διαφορετικές αναφορές και διαφορετικά εργαλεία. Οι νέοι δημιουργοί πολλές φορές βλέπουν πράγματα που εμείς δεν βλέπαμε. Και αυτό είναι πολύτιμο. Δεν πιστεύω ότι ο παλιότερος δημιουργός έχει πάντα κάτι να διδάξει στον νεότερο. Υπάρχει και η αντίστροφη σχέση. Ο κινηματογράφος είναι ένας συνεχής διάλογος γενεών.
Κανναβός Δημήτριος: Και μέσα σε αυτή τη χρονιά-ορόσημο έρχεται η νέα σας ταινία, «Το Βλέμμα – The Gaze».
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Ναι. Και ίσως είναι ενδιαφέρον ότι έρχεται ακριβώς τώρα. Το «The Gaze» είναι μια ταινία που με απασχολεί πολύ προσωπικά. Κινείται ανάμεσα στη μυθοπλασία και το δοκιμιακό σινεμά. Υπάρχει ένας σκηνοθέτης πίσω από την κάμερα, υπάρχουν πρόσωπα και ιστορίες, υπάρχει το θέατρο, η ζωγραφική, η μνήμη, ο χρόνος. Με ενδιαφέρει η σχέση του ανθρώπου με όσα χάνονται. Μια εικόνα που δεν μπορείς να κρατήσεις. Ένας άνθρωπος που φεύγει. Μια στιγμή που τελειώνει. Και η προσπάθεια της τέχνης να διασώσει κάτι από όλα αυτά.
Κανναβός Δημήτριος: Είναι λοιπόν μια προσωπική ταινία;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Ναι, αλλά όχι με την έννοια μιας αυτοβιογραφίας. Είναι προσωπική ως προς τα ερωτήματα. Τι είναι μνήμη; Τι παραμένει από έναν άνθρωπο όταν ο ίδιος δεν υπάρχει πια; Τι σημαίνει δημιουργία; Γιατί έχουμε ανάγκη να αφήσουμε πίσω μας εικόνες, λέξεις, έργα; Το «Βλέμμα» δεν προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε όλα αυτά. Περισσότερο θέλει να θέσει τα ερωτήματα.
Κανναβός Δημήτριος: Και ο τίτλος «The Gaze» τι σημαίνει για εσάς;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Το βλέμμα είναι η ίδια η κινηματογραφική πράξη. Η κάμερα μπορεί να καταγράψει αυτό που υπάρχει μπροστά της. Αλλά ο δημιουργός αποφασίζει πού θα κοιτάξει. Και αυτή η επιλογή είναι βαθιά προσωπική. Το βλέμμα δεν είναι μόνο αυτό που βλέπεις. Είναι και αυτό που αναζητάς. Ίσως γι’ αυτό ο τίτλος με ενδιαφέρει τόσο. Γιατί μετά από 30 χρόνια εξακολουθώ να ψάχνω το δικό μου βλέμμα.
Κανναβός Δημήτριος: Θα μπορούσε λοιπόν το «Βλέμμα» να θεωρηθεί ένας σταθμός της τριαντάχρονης πορείας σας;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Ναι, ένας σταθμός. Όχι όμως ένας επίλογος. Νομίζω ότι μετά από 30 χρόνια αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι τα έργα σου συνομιλούν μεταξύ τους, ακόμη κι αν όταν τα δημιουργούσες δεν το αντιλαμβανόσουν. Κάποιες ιδέες επιστρέφουν. Η μνήμη, ο χρόνος, η ανθρώπινη ύπαρξη, η τέχνη, η σχέση του ανθρώπου με την εικόνα. Το «Βλέμμα» συναντά πολλά από αυτά. Και ταυτόχρονα ανοίγει έναν καινούργιο δρόμο.
Κανναβός Δημήτριος: Υπάρχουν πράγματα που θα θέλατε να είχατε κάνει διαφορετικά;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Φυσικά. Όταν κοιτάς πίσω, βλέπεις επιλογές που σήμερα θα έκανες διαφορετικά. Έργα που θα ήθελες να είχες πραγματοποιήσει νωρίτερα. Συνεργασίες που ίσως θα διαχειριζόσουν αλλιώς. Αλλά δεν πιστεύω ότι πρέπει να διαγράψουμε τα λάθη από μια διαδρομή. Τα λάθη είναι μέρος της. Αν αφαιρέσεις τις αποτυχίες, αφαιρείς ένα μεγάλο μέρος της πραγματικής ιστορίας.
Κανναβός Δημήτριος: Ποιο θεωρείτε τελικά το μεγαλύτερο κέρδος αυτών των 30 χρόνων;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Οι άνθρωποι. Περισσότερο από τις ημερομηνίες, τις προβολές ή τους αριθμούς, θυμάμαι ανθρώπους. Ηθοποιούς, σκηνοθέτες, τεχνικούς, συγγραφείς, συνεργάτες, φίλους, ανθρώπους που πέρασαν από μια ταινία ή μια παράσταση και άφησαν κάτι πίσω τους. Κάθε έργο είναι μια συλλογική διαδικασία. Και αν κάτι κρατάω μετά από 30 χρόνια, είναι αυτή η αίσθηση ότι τη δημιουργία δεν την κάνεις ποτέ μόνος.
Κανναβός Δημήτριος: Αν μπορούσατε να μιλήσετε στον Χρήστο του 1996, τι θα του λέγατε;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Θα του έλεγα να μην ανησυχεί τόσο για το αποτέλεσμα. Να συνεχίσει να δουλεύει. Να μη φοβάται τις αποτυχίες. Και κυρίως να μην προσπαθεί να προβλέψει το μέλλον. Γιατί το ενδιαφέρον στην τέχνη είναι ότι δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει.
Κανναβός Δημήτριος: Και στον Χρήστο του 2026 τι θα λέγατε;
Χρήστος Ν. Καρακάσης: Το ίδιο. Να συνεχίσει. Γιατί 30 χρόνια μετά εξακολουθούν να υπάρχουν εικόνες που δεν έχω δημιουργήσει, ιστορίες που δεν έχω αφηγηθεί, λέξεις που δεν έχω γράψει και άνθρωποι που δεν έχω ακόμη συναντήσει. Και αυτό σημαίνει ότι η διαδρομή δεν τελείωσε. Από το Μόναχο του 1996 μέχρι το «Βλέμμα» του 2026 έχουν περάσει 30 χρόνια. Αλλά εγώ δεν αισθάνομαι ότι κοιτάζω το τέλος μιας διαδρομής. Κοιτάζω την επόμενη εικόνα. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κρατήσει ένας άνθρωπος που δημιουργεί: να εξακολουθεί να έχει κάτι να αναζητήσει.